NEZİHE MUHİTTİN VE MODERN KADIN

Nezihe Muhittin, Cumhuriyetin ilk dönemlerindeki modern kadının kurucularından biri haline gelmiştir. 1889 yılında İstanbul’da varlıklı bir ailenin kızı olarak dünyaya gelmiştir. 1909 yılında Kız İdadisi’nde fen dersi öğretmeni olmuştur. Pedegoloji, Sosyoloji, Psikoloji üzerine iktam ve sabah gazetelerine yazı yazmıştır.

Nezihe Muhittin, kendini Türk kadınlarının haklarına adamış ve 1913 yılında Osmanlı-Türk Hanımları Esirgeme Derneği’ne katılarak mücadelesine başlamıştır. Bu derneği kurmasındaki amacı ise kadınların da erkekler gibi siyasi alanlarda yer almasını istemektir. 1923 yılında ilk defa siyasi parti kurma girişiminde bulunarak "Kadınlar Halk Fırkasını" meydana getirmiştir. Fakat bu partinin faaliyetlerini yürütebilmesine valilik izin vermemiştir. yine aynı yıl on iki arkadaşıyla " Türk Kadınlar Birliğini" kurmuştur. Aslında bu dernek aracılığıyla kadınların tanınırlığı artmıştır. 

Yaşanan Fransız İhtilaliyle kadınların haklarının tanınırlığı daha kolay hale gelmiştir. 1793 yılında yaşanan bu devrime Fransız kadınları da büyük destek vermişlerdir. Fransız İhtilalinden sonra buharlı makinalara geçilmeye başlanmıştır. Buharlı makinalara geçilmenin etkisiyle fabrikalarda kadınlara ihtiyaç duyulmaya başlanmıştır. Bu sayede kadın iş gücü ortaya çıkmıştır. 20. yüzyıl başlarında yaşanan ağır olaylar sonucunda batı ülkelerinde "Suffergate" hareketleri başlayarak kadınlara toplumsal ve siyasal anlamda eşitlik hakkı tanınmıştır. I. Dünya Savaşı'nın ardından Amerika'da da ortaya çıkan "Suffergate" hareketlerinin etkisiyle 1919 yılında kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmiştir. Osmanlı Devleti'nde ise durum, Nezihe Muhittin ve on iki arkadaşının mücadeleleriyle aynı dönemde başlayıp, benzer bir seyir almıştır. 

II. Meşrutiyetin yaşanmasıyla hukuk, ekonomi, eğitim alanında değişimler yaşanırken bu durum kadının yaşamına da etki etmiştir. bu dönemde kadınların sosyal ve siyasal alanlara aktif şekilde katılımı gözlemlenmiştir. Yaşanan bu ciddi artışlarda soylu ailelerin kızı olması dikkat çekmiştir. Osmanlı Devleti'ndeki aydın kesimlerden olan kadınlar Avrupa'da yaşanan olayları yakından takip etmişlerdir. Doğal olarak Osmanlı Devleti'nde Batılı tarzda aydın kadın ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bu kadın figürü büyük tartışmalar yaratmıştır. 

Kadın harekatının hızla geliştiğini gören İttihat ve Terraki Cemiyeti kadınların siyasi hayata katılmasındaki faydayı görerek destek vermeye başlamış "İttihat ve Terraki Kadınlar" şubesinin kurulmasında destek vererek partiye kadın üyelerin katılması için adım atmıştır. II. Meşrutiyetin de etkisiyle değişmeye başlayan kadınlar kendilerine uygulanan kısıtlamalara, geleneklere, erkeklerin gözünde bulunan konuma karşı büyük bir mücadele başlatmışlardır. Kadınlar ilerleyen süreçte mücadelelerini dergiler ve cemiyetler kurarak sürdürmeye başlamışlardır. Yine bu dönemde kadının yükselmesi için birçok cemiyet kurulmuştur. Bunlardan biri de Halide Edip'in 1912 yılında "Kadınları Yükseltme Derneği" olmuştur. Bu sayede ilk defa kadın ve erkeğin bir arada bulunduğu konferanslar düzenlenmiştir. Bu dönemde kadınlar, erkeklerin onlara karşı uyguladığı kısıtlamalara büyük bir mücadele yürütmüşlerdir. 

Kadınlar aile, toplum, çalışma hayatında büyük bir değişikliğe ihtiyaç olduğunu vurguluyorlardı. Bu sebepten, kurulan kadın örgütlerinin asıl gayesi kadın ve erkeklerin eşit şartlara sahip olmasını sağlayacak " Kadın İnkılaplarının" gerçekleşmesiydi. Kadınlar tarafından kurulan cemiyetler, dergiler vs. II. Meşrutiyet döneminde kadınların ve erkeklerin bilinçlenmesine, üstelik kadınların konumlarında yükselmesine sebep olmuştur. Her ne kadar 1900'lü yılların başında kadın ev işi ve çocuklara bakmakla yükümlüdür anlayışı olsa da 19. yüzyılda bu durum yaşanan savaşlar, öğrencilerin batıya gönderilmesiyle ciddi nüfus sonlarına yol açınca cephede kadının da görüldüğü ve aslında kadına çok ihtiyaç duyulduğunu gözler önüne sermiştir. Cumhuriyetinde ilanıyla kadınların siyasi ve hukuki haklarını da elde etme mücadelesi başlamıştır. Yaşanan tüm bu çabalar 1938 yılında Türk kadınına seçme ve seçilme hakkını vermiştir. 

ANAHTAR KELİMELER

modern kadın, Nezihe Muhittin, cumhuriyet, kadın hareketleri, Türk kadını, siyasal haklar

KAYNAKÇALAR

Hatice ÖZEN, Tarihsel Süreç İçinde Türk Kadın Gazete ve Dergileri (1968-1990), İstanbul.

Saime YÜCEER, Demokrasi Yolunda Önemli Bir Aşama: Türk Kadınına Siyasal Haklarının Tanınması, U. Ü. Sosyal Bilimler Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi,  Cilt:9, Sayı: 14, 2008.

Mustafa Yahya METİNTAŞ, Nezihe Muhittin ve Türk Kadınının Siyasi Haklar Mücadelesi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yakın Tarih Dergisi 2018 Cilt 1 Sayı 3.